पालक म्हणून आपण मुलांच्या आरोग्याबद्दल काळजी करणे स्वाभाविक आहे. बाळ “छान” आहे की “आजारी” आहे हे ओळखणे प्रत्येक पालकाला जमलेच पाहिजे. पण हे कसे ओळखावे? बाळाचा आरोग्य टप्पा समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. कारण लहान मुलांमधील आजार वेगवेगळ्या टप्प्यांमधून जातात. योग्य माहितीच्या आधारे योग्य निर्णय घेणे हाच पालकत्वाचा गाभा आहे.
बाळ “छान” आहे की “आजारी” आहे?
जर बाळ छान असेल तर उगाचच काळजी करायची गरज नाही. परंतु, बाळ आजारी दिसत असेल तर ते ‘वेळेत’ डॉक्टरांपर्यंत पोहोचले पाहिजे. गंभीर आजारी बाळाला क्लिनिकच्या वेटिंग रूममध्ये थांबवणे चुकीचे आहे. म्हणूनच, बाळ कोणत्या टप्प्यावर आहे हे समजणे महत्त्वाचे ठरते.
बाळाच्या आरोग्याचे टप्पे
बाळाच्या आरोग्य स्थितीचे मुख्यतः सहा टप्पे असतात:
- छान बाळ:
बाळ खेळते, हसते, आजूबाजूच्या गोष्टींमध्ये रस दाखवते, व्यवस्थित खाते, आणि झोपते.
तपासणी दरम्यान बाळ विरोध करते, खच्चून रडते. हे बाळ आरोग्यदृष्ट्या तंदुरुस्त आहे. - थकलेले किंवा गळून गेलेले बाळ:
बाळ थकल्यासारखे वाटते, निपचित पडलेले असते. ते चिडचिड करते किंवा अस्वस्थ राहते.
बाळाचे खाणे-पिणे व्यवस्थित झाले की, ते पुन्हा मजेत होते. - सौम्य आजारी बाळ:
सौम्य आजारी बाळ शांत पडून राहते, आईच्या निपलला नुसते धरून ठेवते, चोखत नाही.
मोठी मुले खात नाहीत किंवा खेळायचे थांबवतात. बाळाची तब्येत बिघडत चालल्याची ही पहिली खूण आहे. - खूप आजारी बाळ:
बाळ अर्धवट डोळे उघडे ठेवून असते, असंबद्ध बोलते किंवा बरळते.
डेलिरियम किंवा उच्च तापाची ही लक्षणे असू शकतात. - सिरियस आजारी बाळ:
बाळ बेशुद्ध असते, त्याचा श्वास दिसतो किंवा पोट हबकी मारते.
अशा वेळी तात्काळ वैद्यकीय मदत घ्यावी लागते. - मृत बाळ:
गंभीर स्वरूपाचा आजार ओळखला नाही तर तो मृत्यूच्या टप्प्यापर्यंत पोहोचू शकतो.
वेळेत काळजी घेतली तर मृत्यू टाळता येऊ शकतो.
पालकांना काय करावे?
बाळाचे आरोग्य ओळखण्यासाठी मेंदूच्या क्रियाकलापांकडे लक्ष द्या. बाळाचे वागणे, खाणे, खेळणे आणि रडण्याच्या पद्धतीत बदल दिसला तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. बाळ थोडे गळून गेलेले दिसले तरी डॉक्टरांकडे जाणे चांगले. कारण, लहान मुलांची तब्येत झपाट्याने बिघडू शकते.
निष्कर्ष
बाळ छान आहे की आजारी आहे हे ओळखण्यासाठी थोडी माहिती आणि सराव लागतो. आपल्या जवळच्या बालरोगतज्ञाचा सल्ला वेळोवेळी घ्या. लहान मुलांच्या आरोग्यासाठी डॉक्टर फक्त औषधांसाठी नसून योग्य मार्गदर्शनासाठीही महत्त्वाचे आहेत.
पालकांनी ही माहिती लक्षात घेतली तर बाळाच्या आरोग्याची योग्य काळजी घेणे शक्य होईल.
– विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)
एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,
पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)
