#19
इंजेक्शन आवश्यक असतात का?
बहुतेक लोकांना वाटतं की इंजेक्शन दिल्याशिवाय औषधांचा प्रभाव जाणवत नाही. ही लोकांची मानसिकता आहे. मात्र, डॉक्टर म्हणून आम्हाला हे स्पष्टपणे माहीत आहे की तोंडाद्वारे दिलेली औषधे देखील तितकीच प्रभावी असतात, आणि अनेक वेळा इंजेक्शन आवश्यक नसतात.
आम्ही, डॉक्टर, स्वतःच्या मुलांसाठी किंवा स्वतः आजारी असलो तरी उगाचच इंजेक्शन घेत नाही. मात्र, समाजात अशी समजूत आहे की “इंजेक्शन दिलं की आजार पटकन बरा होतो.” या समजुतीमुळे लोक डॉक्टरांकडे जाऊनही “सुई हवी” असं आग्रहाने सांगतात.
अनावश्यक इंजेक्शनांचे दुष्परिणाम
इंजेक्शन दिल्यावर त्याचे काही गंभीर दुष्परिणाम होऊ शकतात. गळू होणे, पोलिओसारखे आजार होणे, नसांना किंवा स्नायूंना कायमची इजा होणे, त्वचेवर रिऍक्शन होणे असे परिणाम डॉक्टरांना माहित आहेत. मात्र, हे दुष्परिणाम लोकांना माहित नसतात.
लोकांच्या समाधानासाठी किंवा “डॉक्टरकडे गेलो तर इंजेक्शन दिलं जातंच” या अपेक्षेनेच डॉक्टर इंजेक्शन देतात. पण यामुळे डॉक्टरांच्या ज्ञानाला आणि वैद्यकीय शास्त्राला बाजूला ठेवावं लागतं. आणि कधी कधी पेशंटच्या आरोग्यावर याचा वाईट परिणाम होतो.
समाजाची भूमिका
या समस्येवर डॉक्टर आणि समाज दोघांनाही विचार करायला हवा. डॉक्टरांनी अनावश्यक इंजेक्शन्सचे दुष्परिणाम समजावून सांगणारे पोस्टर्स, चार्ट्स क्लिनिकमध्ये लावले पाहिजेत. पेशंट्सना “आमचा तुमच्यावर पूर्ण विश्वास आहे. औषधं पुरेशी असतील तर इंजेक्शन नको” असं स्पष्टपणे सांगायला हवं.
त्याचप्रमाणे, समाजानेही डॉक्टरांवर विश्वास ठेवायला हवा. तपासणीसाठी फी देताना “आमचं समाधान करण्यासाठी इंजेक्शन देऊ नका; गरज असेल तेव्हाच द्या,” असं सांगायला हवं.
योग्य उपचार कसे निवडावे?
इंजेक्शन किंवा औषधांचा निर्णय हा फक्त डॉक्टरांनी पेशंटच्या आजाराची परिस्थिती पाहून घ्यायला हवा. डॉक्टरांना त्यांच्या ज्ञानाचा उपयोग करून योग्य उपचार करण्याचं स्वातंत्र्य मिळायला हवं.
डॉक्टर आणि पेशंट यांच्यात विश्वासाचं नातं असेल तर अनावश्यक उपचार कमी होतील, आणि आरोग्य व्यवस्थेला एक नवा दृष्टिकोन मिळेल.
आरोग्य हे फक्त डॉक्टरांवर नाही, तर समाजाच्या सकारात्मक दृष्टिकोनावरही अवलंबून असतं. योग्य विचारांनी आपण सर्वांचं आरोग्य सुधारू शकतो.
– विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)
एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,
पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)
