Children’s Stories

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! सीता वनात गेली. अयोध्येवर सृष्टी रुसली. पावसाचा थेंब नाही. नदी-नाले सुकले. शेतं करपून गेली. धान्य पिकलं नाही. प्रजेची उपासमार झाली. तहानलेली जनावरं वणवण भटकत होती. पक्षी तडफडत होते. सगळीकडे दु:ख आणि हाहाकार माजला होता. हे बघून, राम अस्वस्थ झाले. प्रजेचं दु:ख त्यांना, सहन होईना.गुरु वशिष्ठांनी सांगितले. सृष्टीच्या कोपावर एकच उपाय.“अश्वमेध यज्ञ”. रामांनी तयारी सुरू केली. शुभ्र पांढरा घोडा निवडला. त्याच्या गळ्यात सोन्याची पाटी लटकवली —”जो या घोड्याला अडवेल त्याला रामाशी युद्ध करावं लागेल!”घोडा गावोगाव धावत सुटला. अनेक राजांनी रामाची सत्ता मान्य केली. घोडा वाल्मिकी आश्रमाजवळ पोचला. लव कुश खेळत होते. त्यांनी इतका उमदा इतका सुंदर इतका पांढरा शुभ्र घोडा कधीच पाहिला नव्हता. तो त्यांना खूप आवडला. घोड्याला पकडून त्यांनी एका झाडाला बांधून ठेवले. घोड्याच्या गळ्यातली पाटी वाचली. दोघंही थबकले. “हा तर रामाचा घोडा!” लव म्हणाला. “त्याच रामाचा ज्यांनी आपल्या निरपराध आईला जंगलात सोडलं!” “आपल्या आईवर अन्याय करणाऱ्या राजाचा अश्वमेध आपण अडवायचाच!” कुश ठामपणे म्हणाला. थोड्याच वेळात रामाची सेना आली. सेनापतीने हुकूम दिला, “घोडा सोडा!””नाही!” लव-कुश ठामपणे म्हणाले. युद्ध सुरू झालं. लव-कुश लहान असले तरी शूर आणि पराक्रमी होते. त्यांनी रामाची बलाढ्य सेना पराभूत केली. लक्ष्मण स्वतः युद्धासाठी आले. पण लव-कुशांनी त्यांनाही हरवलं.शेवटी राम स्वतः आश्रमात आले. त्यांनी या लहान मुलांचं धैर्य पाहिलं. त्यांना आश्चर्य वाटलं. पण इतक्यात गुरु वशिष्ठ पुढे आले. त्यांनी आपले शिष्य लव कुश यांना आदेश दिला “युद्ध थांबवा!” त्याक्षणी लव कुश थांबले. गुरूची आज्ञा पाळली. सगळीकडे शांतता पसरली. रामाच्या सेनेला घाबरून नाही. गुरूची आज्ञा म्हणून ते थांबले. राम त्या शूर मुलांकडे बघतच राहिले. त्यांना प्रश्न पडला. कुणाची असतील बरे इतकी तेजस्वी शहाणी आणि आज्ञाधारक मुले? प्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जय – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! रामराज्य म्हणजे सुखाचं राज्य! सगळ्यांना पोटभर जेवायला. अन्याय नाही. सगळे आनंदात. राजा, राजाचा धर्म, म्हणजे कर्तव्य, पाळे. प्रजा प्रजेचा धर्म म्हणजे कर्तव्य पाळे. शिक्षक शिक्षकांचा धर्म म्हणजे कर्तव्य पाळत. विद्यार्थी विद्यार्थ्यांचा धर्म म्हणजे कर्तव्य पाळत. सगळं आल वेल छान सुरळीत चालू होतं. पण रामाच्या हेरानं, एक बातमी आणली. “रजक नावाचा एक माणूस सगळ्यांना सांगतोय ‘रावणाच्या ताब्यातली सीता पवित्र कशी?’” हे ऐकून रामांना खूप दुःख झालं. त्यांना सीतेच्या पवित्रतेवर तिळमात्र शंका नव्हती. पण राजा फक्त पती नसतो. तो प्रजेचा आधार असतो. प्रजेच्या मनात जर आपल्या राणीबद्दल शंका असेल तर ती शंका दूर करणंही राजाचंच कर्तव्य असतं. रामांनी आपल्या आयुष्यातला सर्वात कठीण निर्णय घेतला. रामांनी लक्ष्मणाला आज्ञा दिली “सीतेला वनात सोडून एकटाच परत ये!” लक्ष्मणाचा संताप उफाळला. “त्या रजकाची जीभच छाटून टाकतो!” तो म्हणाला. “नको!” राम म्हणाले. “लोक म्हणतील मी माझा दोष झाकण्यासाठी रजकाला शिक्षा केली. लोकांची तक्रार ऐकलीच पाहिजे. तोच राजधर्म आहे. राजा न्याय करतो भावना नाही. मी पती म्हणून सीतेचा त्याग करू इच्छित नाही पण राजा म्हणून कर्तव्य पाळतोय. हा माझा धर्म आहे.” दुसऱ्या दिवशी लक्ष्मण सीतेला रथात बसवून वनात निघाला. भागीरथी नदीच्या काठावर रथ थांबला. मोठ्या वटवृक्षाखाली सीता विसावली. लक्ष्मणाचे डोळे पाणावले. तो म्हणाला, “सीते, श्रीरामांना माहीत आहे की तुम्ही पवित्र आहात. पण खोट्या अफवांना थांबवण्यासाठी तुमचा त्याग करावा लागतोय. हा त्यांच्या मनाचा मोठा दु:खद निर्णय आहे.” हे ऐकून सीतेचं हृदय तुटलं. अश्रूंनी डोळे भरले. पण तिनं धीर धरला. “लक्ष्मण रामांना सांगा… माझ्या पोटात त्यांची दोन बाळं वाढतायत. त्यांच्या या बाळांसाठी तरी मला जगलंच पाहिजे!” लक्ष्मण जड पावलांनी अयोध्येला परतला. वनात सीता एकटी उरली. फळं कंदमुळे खाऊन दिवस काढू लागली. पण संकटाच्या अंधारात दोन आशेची किरणं दिसत होती. सीतेच्या पोटात वाढणारे श्रीरामांचे तेजस्वी जुळे पुत्र लव आणि कुश! श्रीरामांचे तेजस्वी जुळे पुत्र लव आणि कुश! “प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!” – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! सीता राम अयोध्येत परतले. सुंदर आणि आदर्श “रामराज्य” उभारलं. सगळीकडे आनंद होता शांतता होती. लोक सुखी होते सुरक्षित होते. कोणालाच उपासमार नव्हती अन्याय नव्हता रोगराई नव्हती. राम आणि सीता प्रजेवर प्रेम करत. लोकांचं भलं व्हावं म्हणून दिवसरात्र काम करत. धर्म संस्कृती यांना महत्त्व देत. लोक प्रामाणिक होते. अयोध्येत अपराध नव्हते भांडणं नव्हती. सगळेजण एकमेकांशी सन्मानाने वागत. ऋषींना देवासारखा मान मिळत होता. विद्वानांचं आदराने स्वागत होतं. संरक्षणासाठी भक्कम सैन्य होतं. खजिना पैशांनी भरला होता. लहान मुलं गुरुकुलात शिकत. विद्वान आचार्य त्यांना चांगले संस्कार देत. अयोध्येतील लोक श्रीरामांच्या उत्तम चारित्र्याचं अनुकरण करत. म्हणूनच सगळेजण सुखी आणि समाधानी होते. राम हे दीपस्तंभ होते. मार्ग दाखवणारे. प्रकाश देणारे. पण… या आनंदनगरीत कुणाला तरी हे सगळं बघवत नव्हतं! कुणाच्या तरी मनात मत्सराचा किडा वळवळत होता. आणि मग कुणीतरी खोडसाळपणे कुजबुज सुरू केली. “रावणाच्या ताब्यातली सीता पवित्र कशी?” अयोध्येवर संकटाचे काळे ढग येऊ लागले होते. प्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जय – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपीपीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! श्रीराम, लक्ष्मण, आणि सीता, अयोध्येत परत आले. शहर आनंदानं, फुलून गेलं! पुष्पक विमान, आकाशात दिसताच, प्रजाजनांनी, जल्लोष केला. “श्रीरामचंद्र की जय!” असा जयघोष, आसमंतात घुमला. रस्ते फुलांनी सजले. ढोल-ताशांच्या गजरानं, वातावरण दणाणलं. फटाक्यांची आतषबाजी, सुरू झाली, आणि आकाशात, रंगीबेरंगी पताका, फडकल्या! वानरसेना तर, वेड्यासारखी आनंदानं उड्या, मारत होती. साखर फुटाणे, आणि गोड फळं, खात होती. सगळ्या शहरात, सणासारखा, उत्साह होता. अयोध्येत, एक मोठ्ठा रोड शो, झाल्यासारखं, वाटत होतं! रामभरताची, भेट झाली. दोघंही एकमेकांना, घट्ट बिलगले. त्यांना बघून, सगळ्यांच्या डोळ्यात, आनंदाश्रू आले. माता कौसल्या, सुमित्रा आणि कैकेयी, यांनी श्रीराम, आणि सीतेचं, औक्षण केलं. आईच्या नजरेतलं, प्रेम आणि अभिमान दोन्ही, ओसंडून, वाहत होतं. मग आला, तो शुभ दिवस! श्रीरामांचा भव्य, राज्याभिषेक झाला. अयोध्येच्या राजसभेत, अयोध्येच्या सीमेलगत असलेल्या सर्व राज्यांचे राजे आणि मित्रमंडळी जमली होती – सुग्रीव, विभीषण, अंगद, जांबवंत, हनुमान… सगळे उपस्थित होते. पृथ्वीवर पहिल्यांदाच अभिमानाने भगवा झेंडा फडकला! श्रीरामांना युद्ध नको होतं. शांती हवी होती. दुःख नको होतं. सुख हवं होतं. द्वेष नको होता. प्रेम हवं होतं. हे रामराज्य खरंच स्वर्गासारखं होतं! रामराज्याचं स्वप्न असंच सुंदर आणि प्रेमानं भरलेलं होतं. “प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!” – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! पुष्पक विमान भारद्वाज ऋषींच्या आश्रमाजवळ उतरलं. श्रीरामांचा चौदा वर्षांचा वनवास त्याच दिवशी संपत होता. पण भरताचं मन बेचैन झालं होतं.अजून श्रीराम आले नव्हते. म्हणून त्यानं एक कठोर प्रतिज्ञा घेतली होती — “राम परत आले नाहीत, तर मी अग्नीमध्ये उडी घेईन!” हे कळताच श्रीराम खूप व्याकुळ झाले. त्यांनी हनुमानाला ताबडतोब भरताला आणि गुहाला ते परत आल्याची आनंदाची बातमी द्यायला पाठवलं. हनुमान उडतच निघाला! भरताला म्हणाला “तुमची प्रतिक्षा संपली! श्रीराम, सीता आणि लक्ष्मण सुखरूप परत आले आहेत!” हे ऐकताच भरताच्या डोळ्यातून आनंदाश्रू ओघळू लागले. त्यानं हनुमानाला कडकडून मिठी मारली. त्याचा गळा भरून आला. कित्येक वर्षांचा थांबलेला आनंद आज ओसंडून वाहत होता. श्रीराम परत आल्यावर भरतानं चौदा वर्षं जपलेल्या त्या पादुका त्यांच्या पायांत घातल्या. डोळे भरून पाहिलं आणि म्हणाला, “आता तुम्ही अयोध्येच्या सिंहासनावर बसा. आणि रामराज्य स्थापून सगळ्यांना सुखी करा!” भाऊ असावा तर भरतासारखा. निस्वार्थी, प्रेमळ, श्रद्धावान! अयोध्येत बातमी पसरताच आनंदाची लाट उसळली. सगळी जनता नाचू लागली, गाणी गाऊ लागली. सगळीकडे एकच जयघोष ऐकू येत होता. “प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!” – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! लंकेचा राजा बिभीषण महान.रामाने केला राज्याभिषेक व सन्मान. सांगितलं त्याला. “धर्माचा मार्ग धर प्रजेचा राजा हो” बिभीषणाचा निरोप घेतला. बिभीषणाने नमस्कार केला. आता अयोध्येचा वेध लागला. सीता-राम, लक्ष्मण सोबतपुष्पक विमानात बसले मस्त!विमान हे अनोखं चाले मनाच्या तालावर. जोरात उड हळू चाल मन मानेल तसं उडायला तयार! रामाने सांगितल्या आठवणी खास लंकेत झालेल्या त्या युद्धाच्या खास! कुंभकर्ण कसा जागा झाला. लक्ष्मण कुठे बेशुद्ध झाला. मारुतीने पर्वत संजीवनीसाठी उचललासर्पाच्या विळख्यातून गरुडाने मुक्त केला! वानरांनी पराक्रम गाजवला रामसेतू कुठे बांधला. खारीने आपला वाटा उचलला. हनुमानाने लंका जाळली सीतेला शोधून काढला! शबरीच्या बोरांनी रामाचा झाला सन्मान अशा अनेक आठवणींनी भरलेला भारलेला तो विमान प्रवास ! अयोध्या आली आनंद पसरला.आसमंत सारा उजळला. “प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!” – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! रावणाचा अंत झाला. आनंदी आनंद गडे. जिकडे तिकडे चोहीकडे. मारुतीने धाव घेतली. सीतेला बातमी सांगितली. राम-सीतेची भेट झाली. सगळ्यांच्या डोळ्यांत खुशी आली! पण या आनंदावर सावली आली एक विचित्र कुजबुज पसरली! रावणाच्या कैदेत सीता शुद्ध कशी. कोणीतरी दुष्ट शंका घेई अशी. कुजबुज मोहीम बदनामीची लाटच जशी. राम राजा न्यायप्रिय शंका दूर करणं होतं आवश्यक! त्यांनी सीतेला विचारलं ती शांतपणे धैर्याने बोलली! “मी गंगाजला सारखी पवित्र आहे. कोणतीही परीक्षा द्यायला तयार आहे!” सीतेने दिलं धैर्याचं उदाहरण कठीण वेळी संयमाचं दर्शन! शेवटी विजय सत्याचाच होतो हीच खरी अग्निपरीक्षा असते! अग्नीदेवता न्याय देती झाली. सीतेची पवित्रता सिद्ध झाली! सगळ्यांच्या मनातली शंका दूर झाली! सगळ्यांनी तिला वंदन केलं राम-लक्ष्मण आनंदाने हसले! पुष्पक विमानातून अयोध्येला निघाले त्यांच्याबरोबर मारुतीही आकाशात उड्डाणले! सियावर रामचंद्र की जयपवनपुत्र हनुमान की जयजयघोषांनी आकाश दुमदुमले! प्रभू श्री रामचंद्र की जय.प्रभू श्री रामचंद्र की जय.प्रभू श्री रामचंद्र की जय. – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! रामसेना जिंकली. राक्षससेना हरली. युद्ध संपले. लंकेत शांती पसरली. रावणाचा पराभव झाल्यामुळे बिभीषण आणि रावणाची पत्नी मंदोदरी यांना अतिशय दुःख झाले. रामांनी तिचे सांत्वन केले. “रावण मोठा पराक्रमी होता पण त्याच्या अहंकारामुळे त्याचा विनाश झाला.” मंदोदरीने रामाच्या शांतीप्रिय स्वभावाची प्रशंसा केली आणि बिभीषणाला चांगले राज्यकारभार करण्याचा सल्ला दिला. बिभीषण रामाला म्हणाला “आपण जिंकलात. आता लंका तुमची झाली. लंका नगरीत चला आणि राज्यकारभार हाती घ्या.” पण राम म्हणाले नाही बिभीषण. आम्ही वनवासी आहोत. आम्ही केवळ सीतेला सोडवण्यासाठी आलो. राज्यसत्ता आमची इच्छा नाही. रामांनी लक्ष्मण आणि सुग्रीवाला सांगितले, “बिभीषणाचा राज्याभिषेक करा. लंकेत सुराज्य आणा.” मोठ्या उत्साहात बिभीषणाचा राज्याभिषेक करण्यात आला. वानरसेनेने आनंदोत्सव साजरा केला. लंकेच्या जनतेनेही बिभीषणाला राजा म्हणून आनंदाने स्वीकारले. राम सीतेला आणायला निघाले. हनुमान त्यांच्या सोबत होते. सीतेची प्रतीक्षा संपणार, ही बातमी ऐकून सगळे आनंदी झाले. लंकेत आता नवीन युगाची सुरुवात झाली. न्याय, शांती आणि सुव्यवस्थेचा प्रकाश पसरला. बिभीषणाच्या सुराज्याने लंकेला नवीन दिशा दिली. प्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जय – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! लंकेच्या सुवर्ण सिंहासनावर मस्तवालपणे विळखा घालून बसलेला रावण मनातून अस्वस्थ होता. अयोध्येचे लाखों सैनिक आणि वानरसेना आक्रमण करून आली होती. रामनामाच्या प्रेरणेची शक्तीची त्याला पूर्ण कल्पना आली होती. पण तरीही तो फुशारक्या मारत होता. पोरकट वक्तव्ये करत फिरत होता. युद्धात आपण हरू शकतो ही कल्पनाच त्याच्या अहंकाराला सहन होत नव्हती. पण रामाची तयारी नियोजनबद्ध शिस्तीत होती. राम रावण युद्ध सात दिवस चालले. आकाश बाणांनी भरून गेले. जमिनीवर तलवारींच्या ठिणग्या पडत होत्या. रावणाचे धनुष्य तुटले रथ कोसळला हत्तीही कोलमडले. रामाने त्याचे हात उडवले तरी नवे हात उगवत होते. डोके उडवले. तरी नवीन डोके उगवे. रामाला समजेना. असे का होते आहे. लक्ष्मणाने गुपित उलगडलं “रावणाच्या बेंबीमध्ये अमृतकुंभ आहे. त्यातल्या प्रत्येक थेंबातून रावणाचे पुनर्निर्माण होईल. तो अमृतकुंभ फुटेपर्यंत रावण अमर राहील!” रामाचा नेमका बाण रावणाच्या बेंबीवर आदळला. अमृतकुंभ फुटला ! एका क्षणात रावणाचा देह जमिनीवर कोसळला. सिंहासारखा गरजणारा राक्षस शांत झाला. रावणराज्याचा निर्णायक अंत झाला. रामाविरुद्ध निकराची लढाई लढणाऱ्या रावणाचेही, शेवटचे शब्द होते – “हे राम!” दोन्ही सैन्यांनी शस्त्रे खाली ठेवली. रामाने मिळवलेला विजय फक्त युद्धाचा नव्हता. तो विजय सत्याचा धर्माचा आणि अनीतीविरुद्ध संघर्षाचा होता. राम आणि लक्ष्मणाने जयजयकारात लंकेत प्रवेश केला. सीता त्यांच्या प्रतीक्षेत होती. आता अयोध्येचा मार्ग खुला झाला होता ! प्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जय – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! मेघनादानी लक्ष्मणाला शक्तीबाण मारला. लक्ष्मण बेशुद्ध पडला. शुद्धीवर न आल्यास मरेल लक्ष्मण. म्हणाले वैद्य सुषेण. हिमालयाच्या द्रोणागिरी पर्वतावर. संजीवनी बूटी रामबाण उपाय या संकटावर. हनुमान वेगाने निघाला. हिमालयाच्या दिशेने झेपावला. अशा विस्तीर्ण रानी वनी. नेमकी ती कोणती संजीवनी. ओळखता येईना मारुतीला. वेळ नको दवडायला. लक्ष्मणाचा जीव लागलाय टांगणीला. उचलला अख्ख्या द्रोणागिरीला. हनुमान लंकेत परत आला. वैद्यांनी संजीवनी दिली लक्ष्मणाला. पुनर्जन्मच मिळाला लक्ष्मणाला. हनुमानाचा पराक्रम, भक्ती, तत्परता, अडचणींवर मात, करण्याची जिद्द आणि संकटसमयी धैर्य. यामुळे लक्ष्मणाचा जीव वाचला. दिसू लागला विजय. वानर सैन्य गर्जले – पवनपुत्र, हनुमान की जय. प्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जयप्रभू श्री रामचंद्र की जय – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)

श्रीराम श्रीराम श्रीराम ! रामाची सेना पुढे सरसावली. रावणाची सेना मागे हटली. रावण चिंतेत पडला. काय करावे सुचेनाच. “भाऊ कुंभकर्णाला उठवू या” त्याने ठरवले. कुंभकर्ण सहा महिने झोपायचा. कुंभ पर्वतासारखा वाटायचा. उठवायचं कसं हा प्रश्न मोठा! राक्षसांनी ढोल ताशे वाजवले. छाताडावर हत्ती नाचवले. नाकात तिखट पाणी ओतले. तेव्हा कुठे महाशय जागचे हलले! कुंभकर्ण उठला डोळे चोळला, आणि विचारले—”खायला काय आहे?” गाडाभर भात लाडवांची रास शेकडो रेडे आणि बोकड खास! तो एका दमात सगळं फस्त करतो. ढेकर देतो—ढगांचा गडगडाट वाटावा अशी! रावण म्हणतो “भावा युद्धात मदत कर. रामाचा शेवट कर!” कुंभकर्ण सत्याचा पुजारी. तो म्हणतो “सीता परत कर.प्रश्न सुटेल. युद्ध हवेच कशाला?” पण रावणाने पुढे केले मद्य आणि मांस. कुंभकर्ण लगेचच झाला लढायला तयार! तो गर्जला अजस्त्र देह हलला बघूनच वानरवृंद बेशुद्ध पडला! कुंभकर्णाला ठाऊक होतं हे युद्ध अन्यायाचं आहे. रावण शेवटी हरतोच हे त्याला कळत होतं. पण भावाचं कर्तव्य, म्हणून तो रामसेनेशी लढला. कुंभकर्णाचा शेवट जवळ आला. “श्रीरामाच्या हातूनच, मृत्यू यावा,” हीच होती कुंभकर्णाची शेवटची इच्छा! “प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!”“प्रभू श्रीरामचंद्र की जय!” – विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)