#24
लहान मुलांमध्ये टी.बी. (क्षयरोग) ओळखणे कठीण असते. बाळ खूप आजारी होईपर्यंत लक्षणे स्पष्ट दिसत नाहीत, त्यामुळे निदान उशिरा होते. जुनाट संसर्ग आणि मुलाच्या वाढीतील अडथळा यावरून टी.बी.चा संशय घ्यावा लागतो. प्रतिकारशक्ती कशी आहे, यावर बऱ्याच लक्षणांचे स्वरूप अवलंबून असते.
लहान मुलांमध्ये टी.बी. कशी होते?
टी.बी.चे जंतू मोठ्या माणसांमधून लहान मुलांमध्ये संक्रमित होतात. परंतु, सगळीच मुले आजारी पडत नाहीत. ज्यांची प्रतिकारशक्ती चांगली असते, ती मुलं टी.बी.च्या जंतूंशी लढू शकतात आणि निरोगी राहतात. प्रतिकारशक्ती कमी असल्यास टी.बी. जंतू हळूहळू शरीरात पसरतात, फुफ्फुस आणि लिम्फ नोड्समध्ये संक्रमण वाढते, आणि मग मुलं आजारी पडतात.
पालकांना शंका कधी घ्यावी?
लहान मुलांमधील टी.बी.चे निदान मुख्यतः संशयावर आधारित असते. संशय घेण्यास मदत करणाऱ्या 10 मार्गांपैकी पहिले चार लक्षणे वारंवार दिसतात, तर उर्वरित सहा क्वचितच दिसतात.
वारंवार आढळणारी चार लक्षणे
- वजन कमी होणे:
बाळाच्या वजनाचा आलेख सतत खाली जाणे, तीव्र कुपोषण, किंवा अपेक्षेपेक्षा कमी वजन असणे हे टी.बी.चे लक्षण असू शकते. - मूल ‘आजारी’ दिसणे:
बाळ चिडचिड करणे, वारंवार आजारी पडणे, न खेळणे, आणि चांगले न जेवणे यावरून टी.बी.चा संशय घ्यावा. - खोकला किंवा श्वासाचा सुंईसुंई आवाज:
एक महिन्याहून अधिक काळ खोकला राहणे किंवा श्वास घेताना सुंईसुंई असा आवाज येणे हे टी.बी.चे संभाव्य लक्षण आहे. - ताप:
सौम्य ताप येतो आणि जातो. तो फारसा जाणवत नाही, पण त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
क्वचित आढळणारी सहा लक्षणे
- प्रतिजैविकांनी बरा न होणारा न्यूमोनिया:
वारंवार न्यूमोनिया होणे आणि सामान्य औषधांना प्रतिसाद न मिळणे. - गोवर, कांजिण्या, किंवा डांग्या खोकल्यानंतर वाढ होण्याऐवजी वजन कमी होणे:
अशा मुलांमध्ये टी.बी.चा प्रसार होण्याची शक्यता अधिक असते. - मोठ्या, न दुखणाऱ्या मानेच्या गाठी:
या गाठींना दुर्लक्ष करू नये. - Phlyctenular conjunctivitis:
डोळ्याच्या पांढऱ्या भागावर किंवा कॉर्नियाजवळ एक लहान पिवळसर पुरळ आणि लालसरपणा. - टी.बी. मेंनिंजायटिस:
ताप, डोकेदुखी, उलट्या, आणि जागरूकतेत बिघाड होणे. - मणक्याचा किंवा खुब्याचा टी.बी.:
पाठीच्या खालच्या भागात वेदना जाणवणे.
टी.बी. ओळखण्यासाठी काय करावे?
वरील लक्षणांवरून संशय येत असेल तर त्वरित बालरोगतज्ञाचा सल्ला घ्या. टी.बी.चे निदान आणि उपचार लवकर सुरू केल्यास मुलाला गंभीर परिणामांपासून वाचवता येते.
निष्कर्ष
लहान मुलांमधील टी.बी.चे निदान करण्यासाठी वेळीच संशय घेणे आणि योग्य उपचार सुरू करणे गरजेचे आहे. मुलांच्या आरोग्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला नियमितपणे घ्या, कारण योग्य माहितीमुळे बाळाचे आरोग्य चांगले राखता येते.
– विद्यावाचस्पति डॉ. अनिल मोकाशी (बालरोगतज्ञ)
एमबीबीएस, एमडी, डीसीएच, एफआयएपी,
पीएचडी (मुलांची वाढ व विकास)
